Een naam op de actielijst is nog geen eigenaarschap.

Verantwoordelijkheid kun je niet alleen bij de ander neerleggen.

Een professional kan een opdracht krijgen om een samenwerking te verbeteren, terwijl anderen bepalen hoeveel tijd beschikbaar is, welke informatie gedeeld kan worden en welke afspraken mogen veranderen. Je kunt die professional aanspreken op de eigen bijdrage. Je kunt niet alle gevolgen van die inrichting bij diezelfde persoon neerleggen.

Dat ontslaat niemand van verantwoordelijkheid. Het maakt haar preciezer. Wie een afspraak aanneemt, moet ermee aan de slag of tijdig duidelijk maken wat niet lukt. Wie een opdracht geeft, moet bespreekbaar maken welke ruimte daarbij hoort. En wie een noodzakelijk besluit kan nemen, kan niet blijven wachten tot de uitvoering het onderling oplost.

Daarom vind ik “iedereen is verantwoordelijk” een riskante eindzin. We kunnen samen verantwoordelijk zijn voor de opgave, terwijl onze bijdragen en bevoegdheden verschillen. Juist dan moet duidelijk worden: wat vraagt dit van jou, wat van mij en welk besluit kunnen we alleen samen nemen? Anders betekent een gezamenlijke verantwoordelijkheid in de praktijk dat niemand op een volgende stap aanspreekbaar is.

Wie steeds het gat dichtloopt, kan het ook onzichtbaar houden.

In het sociaal domein zijn er mensen die blijven bellen, uitzoeken en regelen wanneer een traject tussen organisaties blijft liggen. Die inzet kan op dat moment hard nodig zijn. Zeker wanneer een jongere of gezin anders moet wachten. Het probleem ontstaat wanneer die extra inzet de vaste oplossing wordt voor een verantwoordelijkheid die nergens goed is belegd.

De meest betrokken persoon wordt dan de informele eigenaar van alles wat overblijft. Het werk gaat door, maar de inrichting hoeft niet te veranderen. Als die persoon vertrekt, blijkt hoeveel er op persoonlijke vasthoudendheid rustte. Dat maakt eigenaarschap kwetsbaar: het hangt aan iemand, terwijl het ook in de afspraken tussen organisaties moet zitten.

Ik wil die betrokkenheid niet afremmen. Ik wil met de betrokkenen onderzoeken welke tijdelijke stap nu nodig is én wie verantwoordelijk is voor een houdbare vervolgafspraak. Wat vangen we op? Tot wanneer? Welk besluit ligt nog open? En wie brengt dat besluit op de juiste plek?

Ook als procesleider moet ik daarop letten. Ik kan een gesprek organiseren, een verschil zichtbaar maken, doorvragen en afspraken terugbrengen. Als ik vervolgens steeds zelf de actie overneem, help ik de samenwerking misschien vandaag, maar maak ik haar voor morgen afhankelijk van mij. Mijn bijdrage moet betrokkenen helpen hun eigen verantwoordelijkheid te dragen. Dat vraagt soms dat ik iets terugleg, mét een duidelijke afspraak over het vervolg.

Voor jongeren en gezinnen heeft dit een heel praktische betekenis. Zij moeten weten bij wie ze terechtkunnen, wat er is afgesproken en wie reageert wanneer iets niet lukt. Eigenaarschap van professionals mag niet betekenen dat de jongere of het gezin geen invloed meer heeft op de richting. Zij zijn betrokken bij hun leven, niet alleen onderwerp van onze taakverdeling.

Een gesprek over eigenaarschap eindigt voor mij daarom niet bij een nieuwe naam in een kolom. We spreken uit wat iemand op zich neemt, wat diegene daarvoor nodig heeft en waar een grens ligt. Daarna kijken we of het ook werkt. Niet alleen of de actie administratief is afgerond, maar of de mensen om wie het gaat verder kunnen.