Vragen uit het sociaal domein
Van wie is het probleem dat we proberen op te lossen?
Je kunt het met elkaar eens zijn over een plan, terwijl iedereen iets anders probeert te bereiken. Dat verschil verdient een plek in het gesprek.
“Er moet meer regie komen.” Het kan een terechte vraag zijn. Maar wat verwachten we dat regie oplost? Dat mensen elkaar informeren? Dat iemand een besluit neemt? Of dat een gezin zich gaat voegen naar een plan waar de organisaties het inmiddels over eens zijn?
Ik heb veel waardering voor professionals die blijven zoeken. Juist daarom wil ik zorgvuldig zijn met verklaringen als “het gezin werkt niet mee” of “de samenwerking loopt niet”. Zo’n zin kan het onderzoek al afsluiten, terwijl we nog moeten begrijpen wat er gebeurt. Wat is waargenomen, wie geeft daar welke betekenis aan en wat vragen we eigenlijk van elkaar?
Bekijk het voorbeeldKIJK WAT ER VERANDERT
Eén situatie, verschillende opdrachten.
In dit verzonnen voorbeeld lukt het een ouder niet om alle afspraken rond een kind na te komen. Bekijk wat er verandert wanneer je vanuit een andere positie kijkt.
Uitgewerkt denkvoorbeeld. Geen verslag van een klant of opdrachtgever.
Wat is er nodig om de week door te komen?
In dit voorbeeld wil de ouder rust en een vol te houden dagritme. Afspraken die allemaal afzonderlijk begrijpelijk zijn, vragen samen meer tijd en energie dan beschikbaar is. Dat moet je met de ouder onderzoeken; het is nog geen vastgestelde verklaring.
De vraag die het gesprek opentWat kost de optelsom van onze afspraken, en wat helpt jullie werkelijk?
Welke zorg probeert iemand te adresseren?
De ene professional wil voorkomen dat het kind verder uitvalt op school. De andere wil zicht houden op hoe het thuis gaat. Beiden kunnen goede redenen hebben voor hun verzoeken. Breng die redenen in beeld in plaats van alleen agenda’s naast elkaar te leggen.
De vraag die het gesprek opentWelk doel dient deze afspraak, en kan dat ook op een andere manier?
Welke opdracht krijgt de professional mee?
Een organisatie verwacht inzet van afgesproken uren, voortgang of een evaluatie. Die verwachting kan schuren met wat de professional nu passend vindt. Vraag welke ruimte er is om af te wijken en bij wie een besluit daarover thuishoort.
De vraag die het gesprek opentWat vragen wij van professionals, terwijl zij iets anders nodig achten?
Wat kunnen we anders organiseren?
Bespreek met het gezin welke doelen nu voorrang hebben. Onderzoek of afspraken gecombineerd, anders gepland of anders uitgevoerd kunnen worden. Maak expliciet wat daarmee nog niet is opgelost en wie over de resterende knelpunten moet beslissen.
De vraag die het gesprek opentWelke verandering merken zij straks, en van wie vraagt dat een andere afspraak?
Los van elkaar kan iedere afspraak redelijk lijken.
Een school wil zicht op aanwezigheid. Een hulpverlener wil contact houden. Een organisatie wil weten of het afgesproken aanbod wordt gebruikt. En een ouder probeert de week door te komen. Als ieder vanuit zijn eigen opdracht handelt, kan de optelsom meer vragen dan een gezin op dat moment kan opbrengen.
Dat maakt professionele zorgen niet onterecht. Het betekent wel dat je moet onderzoeken of je verklaring volledig is. Welke afspraken botsen in tijd, verwachtingen of doel? Wie heeft dat overzicht? En wie kan iets veranderen aan de manier waarop de ondersteuning is georganiseerd? Nog een overleg kan helpen, maar alleen als die vragen daar ook op tafel mogen.
Een gezamenlijk plan is voor mij daarom meer dan een verzameling acties. De samenhang moet merkbaar zijn voor de mensen om wie het gaat. Bijvoorbeeld doordat niet drie keer hetzelfde verhaal nodig is, duidelijk is wie bereikbaar is en afspraken uitvoerbaar zijn. Dat onderzoek je mét hen. Hun perspectief namens hen invullen is niet hetzelfde als hen horen.
De vraag onder de opdracht kan de opdracht veranderen.
Als opdrachtgever kun je vragen om betere afstemming. Maar stel dat het gesprek laat zien dat professionals verschillende, niet verenigbare opdrachten krijgen. Dan moet er mogelijk iets veranderen aan de opdracht, de beschikbare tijd of de beslissing die elders ligt. Van een procesleider verwachten dat die dat met gespreksvaardigheid oplost, is te veel gevraagd.
Daar hoort ook lef bij: durven onderzoeken welk aandeel onze eigen afspraken hebben. Zonder de verantwoordelijkheid van een gezin, professional of organisatie weg te nemen. Wie wát moet veranderen en wie daarover mag beslissen, bespreek je in de werkelijke situatie. Bij acute onveiligheid blijven de daarvoor geldende professionele afspraken leidend; deze gesprekskaart vervangt die niet.
OM TE BEWAREN EN TE GEBRUIKEN
Leg de opdrachten naast elkaar
Gebruik één afspraak die steeds niet lukt. Schrijf eerst ieders antwoord op, voordat jullie samen naar een oplossing zoeken.
Bewaar de denkkaart Als afbeelding · zonder mailadres
- 01
De waarneming
Wat gebeurt er precies, zonder al een verklaring over iemand te geven?
- 02
De betekenis
Wat probeert het gezin te bereiken? En wat willen de betrokken professionals en organisaties?
- 03
De optelsom
Wat vragen alle afspraken samen aan tijd, aandacht en mogelijkheden?
- 04
De invloed
Wat kan ieder zelf veranderen, en welk besluit ligt bij een ander?
- 05
De terugkoppeling
Waaraan merkt het gezin dat er iets beter werkt, en wanneer vragen we dat na?
Een verschil van perspectief hoeft het gesprek niet te hinderen. Het kan juist laten zien waarom een eerder antwoord niet genoeg was.